Thôn Tròn, xã Vạn Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình trước đây (nay là thôn Vạn Lộc, xã Bố Trạch, tỉnh Quảng Trị) từng là địa bàn có vị trí quan trọng trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ.

Những năm 1960, nơi đây có các tuyến giao thông quan trọng nối với đường Hồ Chí Minh, đường 15, đường 20 Quyết Thắng và tuyến đường sắt Bắc - Nam. Xã Vạn Trạch lúc bấy giờ cũng là nơi đóng quân của Cục Tiền phương - Đoàn 559, nơi bộ đội, thanh niên xung phong và các lực lượng trên đường vào chiến trường miền Nam dừng chân, tập kết.

Chính vì có vị trí quan trọng, khu vực này thường xuyên trở thành mục tiêu đánh phá ác liệt.

Ngày 5/12/1967, thôn Tròn đã xảy ra một vụ thảm sát đặc biệt đau thương. Máy bay Mỹ đánh phá khiến 68 người dân thiệt mạng, 16 người bị thương. Trong số những người đã mất có 14 cháu học sinh trường mẫu giáo đang trong giờ học cùng các cháu nhỏ từ Vĩnh Linh (Quảng Trị) ra sơ tán theo kế hoạch K10.

Sau mất mát, người dân thôn Tròn không khuất phục. Từ trong đau thương, bà con tiếp tục sửa sang nhà cửa, khôi phục sản xuất, ổn định cuộc sống và đóng góp sức người, sức của cho cuộc kháng chiến.

Năm 2018, Vụ thảm sát của máy bay Mỹ tại thôn Tròn được xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh. Đây không chỉ là nơi ghi dấu một sự kiện đau thương của quê hương mà còn là chứng tích lịch sử, nhắc nhở các thế hệ hôm nay về những mất mát của người dân trong chiến tranh và giá trị của hòa bình./.