Trong những năm kháng chiến chống Pháp, người dân Cự Nẫm đã xây dựng làng thành một thế trận chiến đấu, cùng lực lượng cách mạng tổ chức rào làng, chống lại các cuộc càn quét của địch.

Tượng đài Cự Nẫm

Đến thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, vị trí của Cự Nẫm càng trở nên quan trọng. Nằm trên tuyến đường chi viện chiến lược, Cự Nẫm trở thành điểm dừng chân của bộ đội Trường Sơn trước khi tiếp tục hành quân vào chiến trường, đồng thời là nơi tập kết hàng hóa, trung chuyển và chăm sóc thương bệnh binh từ chiến trường trở ra. Chính từ vai trò đặc biệt ấy, cái tên “làng một đêm” ra đời – những đoàn quân thường nghỉ lại một đêm tại đây trước khi tiếp tục hành quân.

Đình làng Cự Nẫm

Đằng sau những đoàn quân đi qua là sự đóng góp thầm lặng của người dân Cự Nẫm. Ban ngày bà con lao động sản xuất, ban đêm lại cùng nhau lo nơi ăn nghỉ, vận chuyển lương thực, quân trang và chăm sóc bộ đội. Nhiều gia đình nhường nhà cho bộ đội, còn mình tìm chỗ khác để nghỉ. Những người mẹ, người chị trong làng chắt chiu từng hạt gạo, từng bữa cơm để nuôi quân.

Cự Nẫm cũng phải hứng chịu những năm tháng chiến tranh vô cùng khốc liệt. Bom đạn đã gây ra nhiều mất mát về người và tài sản, nhưng không thể khuất phục ý chí của người dân nơi đây.

Ngày hôm nay, Cự Nẫm đã khoác lên mình diện mạo mới. Những con đường, mái nhà, ruộng đồng bình yên đã thay cho những ngày tháng bom đạn. Nhưng câu chuyện về “làng chiến đấu”, “làng binh trạm”, “làng một đêm” vẫn được lưu giữ như một phần ký ức không thể quên của quê hương.